Nacionalna biblioteka Crne Gore „Đurđe Crnojević“ juče je, povodom obilježavanja 13. novembra – Njegoševog dana, organizovala program pod nazivom „Šćepan Mali – u istoriji i književnosti“. O Šćepanu Malom, govorili su istoričar mr Ivan Radulović, direktor Nacionalne biblioteke, i docentkinja dr Olga Vojičić Komatina. Programu su prisustvovali i učenici Gimnazije, u pratnji profesorica Tatjane Zeković i Sanje Jelić.

Mr Ivan Radulović govorio je o Šćepanu Malom kroz istorijske okolnosti Crne Gore XVIII vijeka, ističući da je riječ o ličnosti koja je, uprkos nepoznatom porijeklu, uspjela da ostavi dubok trag u crnogorskoj istoriji. Naglasio je da je Šćepan Mali svojim djelovanjem nastojao da uspostavi red, mir i slogu među zavađenim plemenima, pozivajući Crnogorce da prekinu međusobne osvete i sukobe.

Posebno je istakao da njegov značaj ne određuje pitanje porijekla, već njegove lične osobine i sposobnost da prepozna potrebe tadašnjeg crnogorskog društva. Osvrćući se na različita istorijska tumačenja, Radulović je naglasio da Šćepan Mali nije uspio samo zahvaljujući obmani, već i zato što je pozivao narod na mir i zajedništvo, što je u tadašnjoj Crnoj Gori predstavljalo jednu od najvažnijih društvenih potreba.

Docentkinja dr Olga Vojičić Komatina govorila je o Šćepanu Malom kao istorijskoj ličnosti zagonetnog porijekla, ali i kao inspiraciji za književno stvaralaštvo Petra II Petrovića Njegoša, Stjepana Zanovića i Stefana Mitrova Ljubiše. Istakla je da je Šćepan Mali, uprkos nepoznatom identitetu, uspio da ostavi značajan trag u crnogorskoj istoriji, uspostavljajući sekularnu vlast u društvu obilježenom plemenskim podjelama, sukobima i snažnim uticajem tradicije i mitova.

Navela je da izvori govore da je Šćepan Mali bio „pristupačan, istovremeno teatralan i razmetljiv“, a da je čak i engleska štampa pisala o njemu. „U članku objavljenom 1767. godine u godišnjaku „The Annual Register“, Šćepana Malog su nazvali avanturistom koji koristi neznanje naroda i privrženost Rusiji“, saopštila je dr Vojičić – Komatina, dodajući da je „Turska porta u njemu vidjela veliku opasnost, čovjeka oko kojeg se mogu okupiti porobljeni hrišćanski narodi“.

Poseban osvrt posvetila je različitim tumačenjima njegovog identiteta i djelovanja, ukazujući na istraživanja koja ga povezuju sa ruskim interesima i porodicom Orlov. Naglasila je da je upravo taj spoj istorijskih činjenica, nepoznanica i različitih interpretacija učinio Šćepana Malog intrigantnom ličnošću i književnim junakom čiji se lik obrađuje u djelima Njegoša i Ljubiše.

Njegova složena ličnost, neobično porijeklo i uticaj na crnogorsko društvo predstavljaju važnu temu za razumijevanje načina na koji se istorijska stvarnost prepliće sa književnom interpretacijom.

Uz prateći program, upriličena je i izložba knjiga autorke Milenije Vračar, posvećena Šćepanu Malom u istoriji i književnosti. Izložba obuhvata prvo izdanje Njegoševog djela „Lažni car Šćepan Mali“ iz 1851. godine, kritička izdanja, književne priloge, filmske i pozorišne adaptacije, kao i brojne publikacije, dokumente i studije o Šćepanu Malom kao istorijskoj ličnosti i književnom liku.

Moderatorka programa je bila bibliotekarka Suzana Marjanović.